Kleine Kernen doen het zelf: De burger aan het stuur

[WERKHOVEN] Burgerparticipatie is alles behalve nieuw, maar de manier waarop burgers invloed kunnen uitoefenen op ontwikkelingen in hun eigen omgeving is flink aan het veranderen. Waar inwoners eerder konden kiezen tussen drie voorgelegde ontwerpen voor de speeltuin in hun buurt, nemen tegenwoordig inwoners zelf het initiatief om een gehele dorpsvisie op te stellen.

door Agnes Corbeij

Glenn van der Vleuten uit Werkhoven komt deze transitie dagelijks tegen in zijn werk. Als participatiespecialist bij het bedrijf De Plekkenmakers wordt hij ingehuurd door bijvoorbeeld gemeenten, woningbouwcorporaties en zorgorganisaties om de participatie in allerlei projecten goed te laten verlopen. Hij ziet een flinke verschuiving.

Inwoners van kleine kernen in onze regio nemen steeds vaker zelf het initiatief om zaken in hun dorp voor elkaar te krijgen. Soms gaat het om een specifiek thema, zoals in Schalkwijk waar de initiatiefgroep Betaalbaar Wonen actief is. In andere gevallen gaat het opstellen van een hele dorpsvisie, zoals in Langbroek, Werkhoven en ‘t Goy.

Waarom doen inwoners dit zelf? En hoe verhouden deze projecten zich tot de rol van de gemeente? In deze vijfdelige serie ‘Kleine Kernen doen het zelf’ gaan we dat onderzoeken. We trappen af met een interview met Glenn van der Vleuten uit Werkhoven. Hij heeft verstand van het thema burgerparticipatie en legt uit hoe dit fenomeen is ontstaan.

Aflevering 1: Burgerparticipatie in ontwikkeling
Aflevering 2: Mooi ‘t Goy maakt eigen Masterplan
Aflevering 3: Langbroek stelde Hoepels op
Aflevering 4: Werkhoven maakt eigen dorpsvisie
Aflevering 5: Reactie gemeenten

RIGHT TO CHALLENGE Glenn: ,,We zitten echt in een transitie. In Engeland trok de overheid zich al veel eerder terug en wordt veel meer overgelaten aan de markt. Dat gebeurt in Nederland nu ook steeds meer.” Ten eerste gebeurt dat door bezuinigingen. De gemeenten hebben het geld niet meer om alles zelf uit te voeren. 

Tegelijk speelt ook de toegenomen mondigheid van de bevolking een rol. Glenn: ,,In Nederland neemt het ‘Right to Challenge’ een vlucht. In het Nederlands het ‘Uitdaagrecht’ genoemd. Dat is het recht van burgers om taken van overheden over te kunnen nemen als zij het zelf beter kunnen.”

LSA (Landelijk Samenwerkingsverband Actieve Bewoners) uit Utrecht is een een netwerk van bewonersgroepen, buurthuizen in zelfbeheer, BewonersBedrijven en coöperaties. Dit is een belangrijke lobbyorganisatie op het gebied van het Right to Challenge. Op hun website hebben ze een kaart gepubliceerd, waarop te zien is welke gemeenten meer of minder met buurtrechten bezig zijn. Zij melden: ,,Vijf jaar geleden stonden buurtrechten nog nergens op de agenda en nu zijn er al meer dan 125 gemeenten die er op de een of andere manier mee bezig zijn.”   

OMGEVINGSWET De komst van de nieuwe Omgevingswet sluit aan bij deze ontwikkeling. De invoering van de nieuwe wet is al vijf keer uitgesteld en staat nu gepland op oktober 2022. Deze wet is allereerst bedoeld om 26 wetten samen te nemen en daarmee het realiseren van allerlei projecten te vereenvoudigen en versnellen. Daarnaast richt de wet zich ook op het beter betrekken van burgers. Glenn: ,,De Omgevingswet verplicht de initiatiefnemer om de omgeving te raadplegen.”


Burgers betrekken bij ruimtelijke ontwikkeling is geen optie meer, maar een verplichting. – Glenn van der Vleuten

Ook ligt er een wetsvoorstel Versterking Participatie op Decentraal Niveau om de Gemeentewet aan te passen om het Uitdaagrecht juridisch te verankeren. De Omgevingswet richt zich op beleid over de fysieke leefomgeving, maar de Gemeentewet gaat over al het beleid van de gemeente.  

NIET SOEPEL Ondanks al die ontwikkelingen gaat de transitie niet overal even soepel. Gemeente en inwoners hebben vaak verschillende belangen. Glenn: ,,De ambtenaar kijkt heel anders naar een project dan de inwoner.” Om de afstand tussen de burgers en de ambtenarij op te heffen, wordt Glenn vaak ingehuurd. 

,,De insteek kan verschillen. Voor sommige opdrachtgevers is het een verplicht nummertje. Het project ligt klaar, maar de bewoners moeten nu eenmaal geraadpleegd worden. Dat werkt averechts, burgers voelen zich dan uiteraard niet serieus genomen. Gelukkig zijn er steeds meer opdrachtgevers waarbij sprake is van intrinsieke motivatie. Zij willen echt weten wat de burgers wensen, voordat ze plannen gaan maken.”

Burgers moeten het stokje durven op te pakken. En daarmee verantwoordelijkheid aangaan.

CULTUUROMSLAG Voor ambtenaren vereist verregaande burgerparticipatie een echte cultuuromslag. Glenn: ,,De gemeente moet leren los te laten en de ambtenaren moeten zich bijvoorbeeld niet onder druk laten zetten door een ambitieuze wethouder die zijn plan wil doordrukken.” Aan de andere kant moeten ook inwoners zich aanpassen. ,,Zij moeten het stokje durven op te pakken. En daarmee verantwoordelijkheid aangaan.”

In zijn werk heeft Glenn veel goede voorbeelden gezien de afgelopen jaren. Een daarvan is Macharen, een dorpje vlakbij Oss. ,,Het is kleiner dan Werkhoven. In het dorp stond een gemeenschapshuis, dat was eigendom van het dorp. Het was aan vervanging toe en de dorpsbewoners wilden dat de gemeente dat zou betalen.”

LOOPGRAVEN De gemeente zag dat niet meteen zitten. ,,Ze zaten in de loopgraven. Niemand deed iets. De gemeente vroeg ons dit te doorbreken. We hebben een DroomLab georganiseerd, waarbij inwoners werd gevraagd een visie op ontmoeten in de toekomst te creëren. Om echt te bekijken wat het dorp nodig heeft.”

In volgende fases werd samengewerkt aan ideeën over een gezamenlijke moestuin, een website met het netwerk van het dorp én een businessplan voor het nieuwe gemeenschapshuis. ,,Die eerste twee zijn snel gerealiseerd. Zo leerden veel mensen elkaar en elkaars ideeën kennen.” Uiteindelijk hebben de inwoners co-financiering geregeld en stak de gemeente de hand toe, waardoor het gemeenschapshuis gerealiseerd werd. ,,Door samen te werken, leren mensen elkaar beter te verstaan.”

LAGE KWALITEIT Over de gemeente Bunnik is Glenn niet erg positief. ,,Het probleem in Bunnik is dat de inwoners meer kennis hebben dan de ambtenaren. De kwaliteit op het gemeentehuis is erg laag. Dat komt vooral door de hoge doorstroming van ambtenaren. Na twee jaar zijn ze weer vertrokken en moet je je hele verhaal opnieuw vertellen.” 

Maak van het gemeentehuis een talentenbroedplaats. Dan ben je vernieuwend en je tijd vooruit.

Toch is ook daar wel een oplossing voor, aldus Glenn. ,,Maak van je probleem je kracht, zou ik zeggen. De inwoners van Bunnik zijn bovengemiddeld hoog opgeleid. Gebruik die kennis. Maak van het gemeentehuis een talentenbroedplaats. Neem net afgestudeerden aan voor twee jaar en leer ze vol in te zetten op burgerparticipatie. Dan ben je vernieuwend en je tijd vooruit.” 

In de vierde aflevering van deze serie vertelt Glenn ook over de dorpsvisie die hij samen met dorpsgenoten opstelt voor Werkhoven. Maar volgende week is eerst ‘t Goy aan de beurt, waar een groep inwoners een Agenda voor de Toekomst voorlegde aan het college van de gemeente Houten.

Het bericht Kleine Kernen doen het zelf: De burger aan het stuur verscheen eerst op Nieuws.nl.

Bron: Nieuws.nl